Bilim ve Doğa

Neden geceleri gökyüzü siyah olur?

Gökyüzünün geceleri siyah olmasının ya da uzayın siyah olmasının nedeni ilk bakışta sorgulanmayacak kadar basit görünse de durum görünenden daha karmaşık.
gokyuz-neden-gece-karanlık-olur

Evrende milyarlarca yıldız var ve bunların her biri çok güçlü ışık kaynakları olduğuna göre uzayın gece de aydınlık olmasını ya da en azından siyah olmamasını bekleriz. Ama değil. Bu duruma Olbers Paradoksu deniyor.

Durumu anlamak için öncelikle Güneş’in Dünya’yı nasıl anlattığını temel olarak ele alalım. Güneş dünyaya diğer yıldızlara göre son derece yakın. Dünya sürekli Güneş’in çevresinde dönüyor. Güneş’in yaydığı ışık doğrudan Dünya’nın Güneş’e bakan yüzeyine düşüyor ve düştüğü kısmı aydınlatıyor. Aydınlık taraf kafasını kaldırdığında maviye dönüşen atmosferi görüyor. Diğer taraf ise siyah gökyüzünü görüyor. Bunu karanlıkta üzerine bir fener doğrultulan yuvarlak bir nesnenin bir taranın aydınlık diğer tarafının karanlık olmasına benzetebilir. Hatta benzetmekten öteye geçip aynı şey diyebiliriz.

Peki gökyüzü ya da uzay neden siyah?

Kendinizi bir ormanda hayal edin. Çevrenizde nereye baksanız bir ağaç var. Yakındaki ağaçları tek tek seçebilirsiniz ancak gözlerinizi ormanın derinliklerine çevirdiğinizde bütün ağaçları yan yana adeta bir duvar gibi görürsünüz. Halbuki ağaçlar arasında boşluklar vardır.

Dünya da aslında evrenin derinliklerinde yer alır ve gece gökyüzüne baktığımızda birbirlerine çok yakın duran yıldızlar arasında onlarca, yüzlerce hatta binlerce ışık yılı mesafe vardır. Yıldızların bütün evreni aydınlatmamasının nedeni olarak kabaca evrenin çok geniş olması ve yıldızların evrenin tamamını dolduramıyor oluşudur.

Anlaşılması açısından bir örnek daha verelim: Güneş’in Dünya’ya olan ortalama uzaklığı yaklaşık 150 milyon kilometredir. Güneş ışınları bu mesafeyi ortalama 8 dakika 20 saniyede alarak Dünya’ya ulaşır. Güneş’ten sonra Dünya’ya en yakın yıldız sistemi olan Alfa Centaury’den yayınlan ışığın Dünya’ya ulaşması ise yaklaşık 4,5 yıl sürer. Yıldızlararası boşluğun boyutları hakkında bu bize bir fikir verebilir. Alfa Centaury’den Dünya’ya ulaşan ışık da kat ettiği mesafe ve evrenin büyük bir hızla sürekli genişlemesi dolayısıyla son derece zayıftır. Onu siyah gökyüzünde parlak bir nokta olarak görürüz sadece.

Uzaktaki yıldızların ışıklarının Dünya’ya ulaşana kadar zafıflayıp bir nokta haline gelmesi ya da tamamen yok olması Doppler Efekti ile açıklanır. Doppler Efekti’ni, korna çalarak yanınızdan hızla geçen bir arabadan işittiğiniz, önce yükselen ve sonra araç uzaklaştıkça azalan sese benzetebilirsiniz.

Evrendeki bütün cisimler birbirlerine göre çok yüksek hızlarda hareket eder. İki gök cismi birbirine ne kadar uzaksa birbirlerine göre hızları da o oranda artar. Bu hızlı hareket de ışığın yayılması üzerinde etkilidir. Tıpkı yanınızdan geçen aracın kornası gibi yıldızlar da hareket etikleri ve baktığımız noktadan uzaklaştıkları için dalga boyları değişir ve ışıkları daha da ölgünleşir.

Doppler Efekti sonucu dalga boyu değişen yıldız ışığı bizim, yani insanların görebildiği ışıktan farklı bir ışığa dönüşür. Yani gece gökyüzünün siyah olmasının nedenlerinden biri de bizim sınırlı görsel algılama becerimizdir. Başka bir şekilde söylersek, mor ötesi ya da kızılötesi ışığı görebilsek geceleri gökyüzünü siyah görmeyebilirdik. Ya da X ya da Gama ışınlarını algılayabilseydik gece gözlerimizi gökyüzüne çevirdiğimizde çok daha farklı şeyler görebilirdik.

Bu yazılar da dikkatinizi çekebilir:

Şimdiye kadar keşfedilmiş en büyük yıldızlar

İyi bilim kurgu filmi arayanlara ilaç gibi liste

 

Önceki yazı

2015'in en iyi ve en yaratıcı 17 ürünü

Sonraki yazı

Sıradan objelerin hipnotize etme garantili GIF'leri

Henüz yorum yapılmadı

Yorum yaz

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir