Eğitim ve Kariyer

Kronikleşmiş Türkçe yazım hataları ve bunların idealleri, doğruları

Geçmişte işi yazıyla olanlar ve öğrenciler haricinde Türkçe yazım kuralları çok hayatımızın içinde ve pek de umrumuzda değildi. Çünkü evet, okur-yazardık ama az okuyup neredeyse hiç yazmıyorduk.

Artık Facebook olsun Twitter olsun hayatımızın bir parçası artık her gün yazıyoruz çiziyoruz, yazılı olarak atıp tutuyoruz. Kimimiz özlü sözlere abanıyor, kimimiz ülkemizin olumsuz gidişine sert çıkıyor, kimimiz gittiği gördüğü yediği içtiği ortamlarla ilgili yazıyor. Yazıyor ama peki ya yazım kuralları?  Sosyal medyada atıp tutarken yazım kurallarını da yerle bir ediyoruz ve bu güzel Türkçemiz için hiç de iyi değil. Ne kadar umursarsınız bilmiyoruz ama sık yapılan yazım hatalarını ve bunların doğrularını şöyle bir gözden geçirelim dedik. Bakınız:

“Şey” zamiri her zaman ayrı yazılır. Çok basit bir kural aslında. Mesela, “herşey” değil “her şey” diye ayrı yazmak gerekir.
yazim-kurallariHerkesin başına bela olabilen bağlaç de ve da ile bulunma eki olarak kullanılan -de ve -da var. Bunların hangilerinin bağlaç olduğu yani ayrı yazılması gerektiği ile hangisinin birleşik yazılması gerektiğine karar vermek için kullanılabilecek basit bir yöntem var, o da şu:

Eğer de ya da cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı değişmiyorsa bu durumda de veya da bağlaçtır ve ayrı yazılır. Anlam değişirse -de ya da -da bulunma eki olarak birleşik yazılır. Karşılaştırmalı bir örnekle açıklayalım:

“Onun bende kalmasını istiyorum.” Burada -de eki bulunma bildiriyor. Hadi bu -de ekini çıkaralım. “Onun ben kalmasını istiyorum.” Görüldüğü gibi cümlenin anlamı değişti. Bu cümleyi kuran kişi bahsettiği şeyin kendisinde kalması gerektiğini vurguluyor. Eğer -de eki çıkarsa, anlam değişiyor. Onun kalmasını istiyor ama nerede kalmasını istediği belirsiz.

Şu da bağlaç olan de ve da ekinin kullanımına ilişkin bir örnek.

“Ben de onun kalmasını istiyorum.” De bağlacını çıkaralım bakalım ne oluyor? Cümlede bahsedilen genel yargı değişmiyor.
baglac-ve-soru-eki-kullanimiSık yapılan hatalardan biri de soru eklerinin birleşik yazılması. Türkçe’de soru ekleri ayrı yazılır. Örnekleyelim:

Geldin mi?
Gelecek misin?
Geliyor muydun?
Gelecek miydin?
Gelebilir miydin?
Geldi mi?
Gelir mi?
Gelecek mi?
Değil mi?

yanlis-yazilan-kelimeler

Sık kullandığımız bazı kelimeler var. Bunların ayrı mı yoksa bitişik mi olacağına karar veremiyoruz. Aslında bunlar da gayet kolay. Mesela, “bir çok” değil “birçok”; “her hangi” değil “herhangi”; heran değil her an; pekçok değil “pek çok”; “yada” değil “ya da”; “ve ya” değil “veya”; “pohça” değil “poğaça” şeklinde yazmalıyız.

Çok kafa karıştıran kurallardan biri de ilgi zamiri ve sahiplik zamiri -ki eki ile ki bağlacının yazımı. Ki bağlacı her zaman ayrı yazılır. İlgi ve iyelik zamirleri olan -ki ise her zaman birleşik yazılır. Eğer ki cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı değişmiyorsa bu durumda bağlaçtır ve ayrı yazılır. Anlam değişirse -ki zamirdir ve birleşik yazılır. İlgi zamiri ve sahiplik zamiri -ki’nin yazımına örnek verelim:

ki-ekinin-yazimi

Benimki
Seninki
Onunki
Şununki
Bununki
Oradaki
Buradaki
Şuradaki
Köşedeki
Berideki
Sendeki
Bendeki
Her zamanki
Ebeninki
Şu firmanınki

Şunlar da bağlaç ki örnekleri:

Öyle ki
Böyle ki
Şudur ki
Bu benimki mi ki?
O ne der ki?
Bana ne ki?
Ona ne ki?

Türkçe’yi sevelim, koruyalım.

Önceki yazı

İmkansız üçgen nasıl çizilir?

Sonraki yazı

Kısa yoldan zengin olmanın yeni yolu: Forex

Henüz yorum yapılmadı

Yorum yaz

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir