Bilim ve Doğa

Beyin ile ilgili bildiklerinizi çöpe attıracak yeni ve ilginç bilgiler

İnsan beyni diğer bütün memelilerinkinden farklı ve gelişmiş. Beynimiz sayesinde dünyayı ele geçirdik sayılır ama onun hakkında hala pek çok gizem var. Biliminsanları yıllardır bu gizemler üzerinde çalışıyor ve beynimizi diğer canlılarınkinden ayrı kılan şeylerin neler olduğunu araştırıyor.
Suzana Herculano-Houzel de beyin üzerine eşsiz çalışmaları olan bir biliminsanı. Keşfettikleri ise gerçekten enteresan ve şimdiye kadar bildiğimiz ya da bize öğretilen basmakalıp bilgileri kökünden değiştiriyor. Bu yazıda Suzana Herculano-Houzel’in TED için yaptığı konuşmadan bazı ilginç gördüğümüz kısımları toparladık. Bakınız:
Geçmişte bütün hayvanların beyinlerinin aynı olduğu ve aynı şekilde çalıştığı sanılıyordu. Ayrıca zeka ve beyin büyüklüğü arasında doğru orantı olduğu varsayılıyordu. Ancak bunu sanılandan daha karmaşık olduğu ortaya çıktı.
Bir şempanze ve ineğin beyinlerini ele alalım. İkisi de 400 gram ağırlığında ve aynı büyüklükte. Ancak şempanzeler ineklere göre çok daha zeki. Beynin yetenekleri ile büyüklüğü arasında bir ilişki olsaydı balinalar ve filler dünyanın en akıllı canlıları olmalıydılar ya da bizim dünyanın en büyük beynine sahip olmamız gerekirdi. Ama değil.
İnsan beyni 1.25-1.5 kg. ağırlığında. Fillerin beyni ise 4-5 kg. Bazı balina türlerinin beyinleri 9 kg’a kadar çıkabiliyor. O halde bizim beynimizde özel bir durum var.
İlginç bir bilgi: Beynimiz vücut ağırlığımızın yüzde 2’sini oluşturuyor. Ancak günlük ortalama 2000 kalori olan enerji tüketimimizin yüzde 25’e yakınını yani 500 kalori kadarını beyin tek başına harcıyor.
Aslında beyinleri birbirinden farklı kılan noktanın nöron sayısı olduğunu söyleyebiliriz. Yani bir balinanın 9 kg olan beyni bizimki kadar nöron içermiyor. İçerse de bu nöronlar çok büyük olan vücudun kontrolü için kullanılıyor. Oysa ki bizim küçük bir vücudumuz ama buna göre çok büyük bir beynimiz var.
Geçmişte insan beyninin 100 milyar nörona sahip olduğu söyleniyordu. Son yapılan araştırmalarda bunun 86 milyar civarında olduğu belirlendi. Bunların 16 milyarı beynin insani özelliklerimizin kaynağı olan serebral korteks adlı bölümünde bulunuyor. Aslında bu beynimizin boyutlarına göre çok fazla sayıda nöron içerdiği anlamına geliyor. Zira örneğin kemirgenlerin beyninde daha az sayıda nöron var.
Yapılan araştırmalar diğer primatların da beyin ölçülerine göre tıpkı bizimki gibi yüksek sayıda nörona sahip olduğunu ortaya çıkardı. Yani birim ölçü başına düşen nöron sayımızı bir kemirgenden ya da köpekten yüksek.
Şöyle bir örnek verelim, ortalama büyüklükte bir kemirgen beyninde bizimkinde olduğu gibi 86 milyar nöron olsa o beynin 36 kg olması gerekirdi ki bu onun kendi ağırlığı altında ezilmesi demek. Böyle bir beyni taşımak için en az 86 tonluk bir vücuda sahip olmak şart.
Yani kısaca söylemek gerekirse insan beynini daha doğrusu maymun beynini diğer canlıların beyinlerinden ayıran en önemli özellik kesinlikle nöron sayısı.
Bizi maymunlardan ayıran özellik ise diğer tüm maymunlara göre beynimizin daha büyük olması demiştik. İnsan beyninin nöron oranıyla goril beyninin nöron oranı aynı ama bizim beynimiz daha büyük olduğu için daha akıllıyız. Peki bizim beynimiz neden ve nasıl daha büyük hale geldi?
Az önce de bahsettiğimiz gibi beyin masraflı bir organ ve çok enerji tüketiyor. Eğer goriller gibi beslenseydik, yani sadece ot, yaprak, meyve ve böcek yeseydik bizimki gibi bir beyni çalışır tutmak için gece gündüz durmadan beslenmemiz gerekirdi ki bu mümkün değil. İşte can alıcı nokta: İnsanın beynini büyüterek maymunlardan farklılaştığı tarihle ateşi kullanmaya ve besinleri pişirerek tüketmeye başladığı tarih aynı. Bunlar yaklaşık 1 milyon yıl önceye rastlıyor. Aralarında kesin ve basit bir bağlantı olduğu açık.
Besinleri pişirerek daha kısa sürede daha çok kalori alabiliyoruz. Çünkü pişirmek yemeyi ve sindirmeyi kolaylaştırıyor ayrıca sindirimi daha verimli hale getiriyor, yediklerimizden daha çok kalori alabiliyoruz. Böylece büyük beynimizi ve vücudumuzu çalışır tutabiliyor ayrıca insani işler yapmaya da vakit bulabiliyoruz.

Kaynak ve daha fazlası.

Önceki yazı

Yalan hakkında sizi dehşete düşürebilecek süper ilginç bilgiler

Sonraki yazı

Konuşan Barbie ile feminizm tartışmaları

Henüz yorum yapılmadı

Yorum yaz

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir